امروز مصادف است به روز بين المللی راديو.
در عصری که با سرعت سرگیج ‌کننده، نو آوریهای تکنالوژی یکی بعد از دیگری سر بلند نموده اند، رادیو قرن دوم، خدمات خود را منحيث یکی از قابل اعتمادترین رسانه ها در جهان آغاز میکند.
اين روز در سال 2011 توسط کشورهای عضو یونسکو اعلام شد و در سال 2012 توسط مجمع عمومی سازمان ملل متحد بعنوان روز جهانی سازمان ملل متحد تصویب و 13 فبروری بعنوان روز جهانی رادیو (WRD) نامگذاری شد.

رادیو بعنوان یک تکنالوژی، علم، وسيلۀ ارتباطی و سیستم برنامه‌ نویسی عناصر صوتی و شنيداری ریشه در سدۀ 1800 دارد...
بنابراین میتوان با اطمینان گفت که این رسانه در حال حاضر به قرن دوم خود رسیده است.
يونسکو موضوع روز جهانی رادیو در سال 2026 را چنين عنوان داده است " هوش مصنوعی یک ابزار است، نه یک صدا" AI is a tool, not a voice و..اما....راديو و کشور عزيز ما افغانستان راديوی افغانستان صد و يک سال در عصر اعليضرت امان الله خان درسال 1304 مطابق 1925 در منطقۀ کوتی لندنی (نزدیک پل آرتن کنونی) با نصب یک دستگاه کوچک فرستنده 200 وات روی امواج متوسط 360 متر شروع به فعالیت نمود. در آن زمان نشرات آن به ساحه مرکز یعنی ولایت کابل و همجوار آن محدود بود. این آغاز عمر کوتايی داشت. طی اغتشاش بچه سقا رادیو و نشرات آن کاملاً متوقف و دستگاه آن ازبین رفت.
اما بعد از گذشت 16سال دوباره درسال 1941 در تعمیر دو منزله جوار وزارت مخابرات سابقه ( نزدیک پل باغ عمومی ولیسه عایشه درانی) توسط سردارمحمد نعیم خان معاون صدرات آن زمان و وزیر معارف به شکل نوین و دایمی افتتاح گردید.

آواز نطاق زن و صدای موسیقی برای بار نخست در اوايل دههٔ 30 از امواج رادیو پخش گردید.

کوثر نورانی خانم ترکی الاصل که شوهر افغان داشت، اولین زنی بود که صدایش از طریق رادیو افغانستان به گوش شهریان کابل رسید.
گویا اعتمادی و غلام عمر شاکر اولین نطاقان ذکور زبان دری و عبدالجبار اولین نطاق پشتو بود که صدایشان از طریق رادیو پخش شد اولین گوینده گان زن در پروگرام اخبار شب: میرمن رقیه حبیب ابوبکر و میرمن لطیفه کبیر سراج نطاقان دری و میرمن مستوره نطاق پشتو بود.

رادیو در عرصهٔ خدمات خبری، معلوماتی، تربیوی، اجتماعی و تاریخی کارهای ارزشمند و خدمات عظیم تعداد کثیری از فرهنگیان افغان بخصوص: استاد عبدالغفور برشنا، استاد عبدالرؤف بینوا، علامه صلاح الدین سلجوقی، استاد عبدالرشید لطیفی، گل پاچا الفت، احمد علی کهزاد، محمد ابراهیم عباسی، داکتر عبدالاحمد جاوید، داکتر عبدالطیف جلالی، داکتر محمود حبیبی برجسته تر است. انجام داده اند.

تاريخچه راديو تا سال های اخير طولانی است، اما ميتوان به استناد مطبوعات ونوشته پوهاند بشير دوديال اندک معلومات ارائه کرد: "
زمانیکه رادیو دراین تعمیر فعالیت داشت، فرستندۀ آن با قدرت 20 کیلووات روی امواج متوسط 660 کیلو سایکل شنیده میشد. نشرات آن زمان در یک روز فقط دوساعت بود، 20 دقیقه نشر اخبار، مضامین مختلف اجتماعی، سیاسی، علمی تاریخی و اطلاعاتی بود، متباقی به نشر موسیقی اختصاص یافته بود. تمام نشرات آنزمان بصورت مستقیم و لايف از استدیو برودکاست ميشد"

به ادامه مينويسند: "

نشرات رادیو افغانستان به تدریج با فرستنده های 20 کیلووات در منطقۀ یکه توت با همکاری کشور آلمان تقویت یافت و عصری ترشد. به ادامه آن اولین اداره خبرگزاری افغانستان بنام (د باختر اطلاعاتی آژانس) شروع به فعالیت نمود. نخستین سرپرست رادیو بعد از سردار نعیم خان سید قاسم رښتیا رئيس مستقل مطبوعات آنزمان بود."

استديوی ثبت راديو کابل
حسب اين معلومات:

در سال 1333 مطابق 1954 در کنار نشرات داخلی، برنامه اردو بنابر روابط دوستانه باکشور همسایه، هندوستان آغاز گردید، بعداً برنامۀ انگلیسی نیز ایجاد شد.
تحول عمده در تاریخ رادیو افغانستان عبارت از گشایش و تکمیل تعمیر جدید در جوار انصاری وات بود، این تعمیر در سال 1343 مطابق 1964 توسط اعليحضرت ظاهر شاه افتتاح گردید که دارای مجهزترین تاسیسات، دفاتر، بخشهای نشراتی - تخنیکی و استدیوها و دستگاههای فرستنده جدید به قدرت 1000 کیلووات بود.

آقای دوديال در وبسايت تاند درپايان مينويسد"
نشرات و فعالیت فرهنگی راديو دارای فراز ونشیبها بود. ازسال 1370 / 1992 به بعد تا سال 1380/2001 تقریباً یکتعداد برنامه ها به رکود مواجه گردیده بود، بیشترین و ورزیده ترین نطاقان و سایر کارمندان رادیو طی این مدت به خارج از کشور مهاجر شدند، چنانچه رادیو های بی بی سی، صدای امریکا و رادیو آزادی با استخدام آنها کیفیت نشراتی شانرا به اوج رسانیدند و صاحب نام وشهرت شدند. باوجودیکه درسال 1381/ 2002 رادیو افغانستان دوباره باز سازی گردید، ولی کیفیت برنامه ها و محتویات آنها در مقایسه سالهای قبل از 1992 خیلی کمتر و ضعیف بود.

برمبنای راديو آزادی: " نتایج تحقیق بنیاد حمایت از رسانه‌ های آزاد افغانستان نشان داده که با به قدرت رسيدن جهادی ها و بعد بازگشت طالبان به قدرت، بیش از 70 درصد رسانه‌ ها در این کشور غیر فعال بوده‌ اند."
حکومت طالبان میگوید که در چوکات شریعت اسلامی ، به آزادی بیان و رسانه‌ ها احترام ميکنند. اما نهادهای مدافع رسانه‌ ها اصولی را که طالبان بر رسانه‌ ها وضع کرده‌اند، سانسور خوانده اند.

منابع:
- وبسايت يونسکو معطوف به روز جهانی راديو World Radio Day Unesco
- تاند: تاريخچه مختصر راديو افغانستان – پوهاند دوديال
- راديو آزادی
- آرشيف صفحه زنان نخبه افغانستان و رسالۀ سال 2025 روز های ملی و بين المللی