شعار امسال روز زبان مادری قرار ذيل تعين شده است:
“Youth voices on multilingual education.”
«نظر جوانان در مورد آموزش چندزبانه»اين روز از طرف یونسکو بعنوان روز بين المللی زبان مادری نامگذاری شده‌ است. این روز در کنفرانس عمومی یونسکو در سال 1999 به منظور کمک به تنوع زبانی و فرهنگی انتخاب شده‌ است. مجمع عمومی سازمان ملل متحد نیز به دلیل اهمیت زیاد آن سال 2008 را بنام زبانها اعلام کرد. اين روز از 21 فبروری سال 1952 که محصلان پوهنتونهای مختلف شهر داکه پایتخت بنگله ديش که در آن زمان پاکستان شرقی نامیده میشد ، از جمله محصلان داکه و انستيتوت طبی آن در تلاش برای ملی کردن زبان بنگالی بعنوان دومین زبان پاکستان (در کنار زبان اردو) تظاهرات مسالمت آمیزی را در آن شهر به راه انداختند. بدنبال این حرکت محصلان، پوليس به آنها فير و بعضی از آنها را کشته شدند. بعد از استقلال بنگله ديش از پاکستان اولین بار سازمان یونسکو در 17 نوامبر سال 1999 روز 21 فبروری را روز بين المللی زبان مادری نامید و از سال 2000 به اينطرف این روز در بیشتر کشورها گرامی داشته ميشود .
جوامع چندزبانه و چندفرهنگی از طریق زبانهای خود وجود دارند که دانش و فرهنگهای سنتی را به روشی پایدار منتقل و حفظ میکنند.و .. اما... در افغانستان در رابطه به زبان های کشور تحت حاکميت طالبان چه خبر است ...در افغانستان نيز از اين روز با تدوير گردهمائی ها و سيمنارها تجليل بعمل میآمد، به طور کل زبانهای رایج افغانستان به 47 زبان میرسد مانند: پشتو، دری، اوزبيکی، ترکمنی، بلوچی، نورستانی، زبانهای پاميری، پشه‌ ئی، قیرغیزی، قزاقی، ایغوری ، گجری و پراتی . ممکن هم بيشتر باشد.. برای تکميل آن اگر دوستان معلومات دارند، لطفاً کمک نمايند. ازجمله زبان های پشتو، دری و اوزبيکی منحيث زبان های رسمی پذيرفته شده اند.طالبان در پيامی به مناسبت روز جهانی زبان مادری گفته اند که : "متعهد به حفظ تنوع زبان‌های مادری و بومی استیم" همچنان وانمود ساخته اند: "که تمام زبانهای مروج در کشور بدون تفکیک و امتیاز، ضمن اینکه احترام شود، باید رشد و توسعه یابد. ما اين روز را گرامی ميداريم. روز بين المللی زبان مادری فرصتی است، برای شناخت زبانهای ملی خويش تلاش مستمر نمايم و زبانهای خود را از هجوم استيلای فرهنگی همسايه ها و ايديالوژی سياسی نجات داده و بر آموزش به زبان مادری تأکيد ورزيم.

منابع

صفحه روز جهانی زبان مادری يونسکو International Mother Language Day-UNESCO
-صفحه زنان نخبه افغانستان

تتبع ونگارش: ناهيد علومی20 فبروری 2026 مطابق اول حوت 1404

امروز مصادف است به روزجهانی عدالت اجتماعی، شعار سال 2026 :Empowering Inclusion: Bridging Gaps for Social Justice توانمندسازی مشارکت: پر کردن شکافها برای عدالت اجتماعی روز بين المللی عدالت اجتماعی به هدف از بین بردن فقر و تبعیض اجتماعی بین اقشار جامعه هر سال به تاریخ 20 فبروری برگزار میشود. هدف اصلی روز جهانی عدالت اجتماعی بلند کردن صدا علیه بیعدالتی اجتماعی است. عدالت اجتماعی يعنی حقوق برابر برای همه مردم و پايداری بر اين آرمان که همه افراد بدون هيچگونه تبعيضی ازمزايای پيشرفتهای اقتصادی و اجتماعی بهره مند باشند.هدف از این روز چيست؟ هدف تمرکز بر مشکلات بیعدالتی اجتماعی در سراسر جهان و فشار برای بهبود و دريافت راه حل است. این روز همچنین متعهد به ترویج و توزیع عادلانه دستمزد اقتصادی و دسترسی بیشتر به منابع از طریق برابری برای همه است .اين روز ضرورت به ترویج تلاشها برای مقابله با موضوعاتی مانند تبعیض، فقر، نا برابری جنسیتی و دسترسی به عدالت برای همه را به رسمیت میشناسد.سازمان ملل متحد هر سال میزبان رویدادی برای بزرگداشت این روز و افرادی است که در تبدیل ناهنجاری ها به عدالت اجتماعی کمک کرده اند. معلمان و والدین نیز از این روز برای آموزش روشهای عدالت اجتماعی و چرا بی عدالتی ها را به اطفال خوردسال استفاده میکنند. بنابرین نسل بعدی همان اشتباه قبلی را که بشريت بالای همنوع خود مرتکب شده اند بيشتر از اين نخواهد کرد..چرا عدالت اجتماعی مهم است؟ مارتین لوتر کینگ ميگويد: بیعدالتی در هر جائی تهدیدی برای عدالت در همه جا است. عدالت اجتماعی را نمیتوان با خشونت بدست آورد. خشونت آنچه را که قصد ایجاد آن را دارد ميکشد.عدالت اجتماعی یکی از مهمترین موضوعات حیات بشری بشمار میرود و میتوان گفت که از عمده‌ترین نیازهای بشری است. هر کشور برای تامین برابری، آرامش، آسایش و امنیت برای شهروندانش، ابتدا ضرورت به تامین عدالت اجتماعی دارد. کشوری که برای تمام شهروندانش حق و حقوق یکسان قايل شود، با تبعیض قومی و نژادی مبارزه کند، کثرتگرایی را به رسمیت بشناسد، فرصتهای کاری و تحصیلی یکسان را برای زن و مرد تامین کند و زمینه سهمگیری تمام شهروندان را در مشارکت سیاسی و اجتماعی مهیا سازد، آنگاه ميتواند به رفاه و آسایش برسد.و.... اما .... در افغانستان چه ميگذرد؟مملکتی که نيمه پيکر آن از تعليم و تحصيل محروم باشد و حاکميت بدون قانون در آن تداوم داشته باشد، عدالت اجتماعی در کجای آن قرار دارد؟ افغانستان کشوری است که از اقوام مختلف تشکیل شده است. بنابراین، بحث عدالت اجتماعی و تامین آن در این سرزمین از اساسی‌ترین نیازها محسوب ميشود، مردم افغانستان باید درک کنند که این سرزمین متعلق به همه است، همه باهم برابر اند.وقتی در تامین عدالت اجتماعی سهم و نقش موثر میداشته باشند. که حاکميت قانون جای زورسالاری و سلطه مذهبی را پر کند.عدالت اجتماعی را از خانه‌ های خود بايد آغاز کنیم، حق کسی را تلف نکنیم ، برابری و قانونمداری را به رسمیت بشناسیم، آنگاه در تامین عدالت اجتماعی موفق خواهیم شد.منابع:- سايت رسمی ملل متحد World Day of Social Justice- سخنرانی معروف مارتين لوتر کينگ "من رویائی دارم"

28 اگست 1963- آرشيف صفحه زنان نخبه افغانستان***

ګرځندوی ( توريزم) يا سياحت برای بسياری از کشور های درحال رشد و توسعه نيافته آسيائی، افريقائی وامريکای لاتين منبع اصلی عايد ملی، عايد اسعاری، عايد مالیاتی و اشتغال است.

در هرسال دو روز يکی 17 فبروری به نام روز جهانی {استقامت دربرابر ناملايمات توريزم} وروز ديگر مصادف به 27 سپتمبر روز جهانی توريزم ويا ګرځندوی ميباشد.

روز جهانی استقامت دربرابر ناملايمات و يا آماده گی کشورها غرض فرآهم آوری توريزم پايدار توسط مجمع عمومی سازمان ملل متحد در قطعنامه A/RES/77/269 17 فبروری اعلام شد.

هدف از روز جهانی استقامت دربرابر ناملايمات توريزم چيست؟

از آنجائیکه توريزم مردم را با طبیعت پیوند میدهد، تداوم کار توريزم وابسته به توانائیهای محيطی و حفاظت از محيط زيست ميباشد.
زيرا :شرايط محيطی از جمله اکوتوريزم پایدار دارای توانائی منحصربفردی برای تحریک مسئولیت زیست محیطی و حفاظت است.

توريزم ، از جمله اکوتوریزم ( سياحت با حفظ محيط زيست) میتواند با تقویت رشد اقتصادی، ريشه کنی فقر، ایجاد اشتغال و کار شایسته برای همه،به اهداف توسعه پایدار کمک کند.

و اما...وضعيت ګرځندوی در افغانستان

افغانستان از نگاه اقلیمی ، آب و هوای مناسب، داشتن طبعیت زیبا و آبدات بینظیر تاريخی دارای جاذبه های فراوان توريستی ميباشد. ولی در عمل صنعت توريزم در اين کشور توسعه نیافته و به تبع آن از سهم ناچیز سياحين و در عايدات توريزم برخوردار است.

ايجاد پارکهای ملی مانند: پارک ملی بند امير، پارک ملی دهليز واخان، پارک ملی حشمت خان، پارک ملی نورستان و پناهگاههای ملی حيات وحش در درۀ هاجر و درکنار آن ترميم برخی آبدات تأريخی زمينه ساز جلب سياحين داخل و خارجی بوده است .

اما: جنگهای خانمانسوز نيم قرنه از يکطرف، بلاهای آسمانی مانند زلزله، قحطی، خشکسالی و در سالهای اخير شيوع امراض ايپديميک باعث شده است تا محيط زيست و جاذبه های توريستی اين کشور خراب و موجب تقليل توريست ها و تضعيف صنعت ګرځندوی در کشور شود.

منابع:

- صفحه روز جهانی استقامت دربرابر ناملايمات توريزم سازمان
ملل متحد. Global
Tourism Resilience Day UN

- منابع خبری ملی
- آرشيف صفحه زنان نخبه افغانستان

امروز مصادف است به روز بين المللی راديو.
در عصری که با سرعت سرگیج ‌کننده، نو آوریهای تکنالوژی یکی بعد از دیگری سر بلند نموده اند، رادیو قرن دوم، خدمات خود را منحيث یکی از قابل اعتمادترین رسانه ها در جهان آغاز میکند.
اين روز در سال 2011 توسط کشورهای عضو یونسکو اعلام شد و در سال 2012 توسط مجمع عمومی سازمان ملل متحد بعنوان روز جهانی سازمان ملل متحد تصویب و 13 فبروری بعنوان روز جهانی رادیو (WRD) نامگذاری شد.

رادیو بعنوان یک تکنالوژی، علم، وسيلۀ ارتباطی و سیستم برنامه‌ نویسی عناصر صوتی و شنيداری ریشه در سدۀ 1800 دارد...
بنابراین میتوان با اطمینان گفت که این رسانه در حال حاضر به قرن دوم خود رسیده است.
يونسکو موضوع روز جهانی رادیو در سال 2026 را چنين عنوان داده است " هوش مصنوعی یک ابزار است، نه یک صدا" AI is a tool, not a voice و..اما....راديو و کشور عزيز ما افغانستان راديوی افغانستان صد و يک سال در عصر اعليضرت امان الله خان درسال 1304 مطابق 1925 در منطقۀ کوتی لندنی (نزدیک پل آرتن کنونی) با نصب یک دستگاه کوچک فرستنده 200 وات روی امواج متوسط 360 متر شروع به فعالیت نمود. در آن زمان نشرات آن به ساحه مرکز یعنی ولایت کابل و همجوار آن محدود بود. این آغاز عمر کوتايی داشت. طی اغتشاش بچه سقا رادیو و نشرات آن کاملاً متوقف و دستگاه آن ازبین رفت.
اما بعد از گذشت 16سال دوباره درسال 1941 در تعمیر دو منزله جوار وزارت مخابرات سابقه ( نزدیک پل باغ عمومی ولیسه عایشه درانی) توسط سردارمحمد نعیم خان معاون صدرات آن زمان و وزیر معارف به شکل نوین و دایمی افتتاح گردید.

آواز نطاق زن و صدای موسیقی برای بار نخست در اوايل دههٔ 30 از امواج رادیو پخش گردید.

کوثر نورانی خانم ترکی الاصل که شوهر افغان داشت، اولین زنی بود که صدایش از طریق رادیو افغانستان به گوش شهریان کابل رسید.
گویا اعتمادی و غلام عمر شاکر اولین نطاقان ذکور زبان دری و عبدالجبار اولین نطاق پشتو بود که صدایشان از طریق رادیو پخش شد اولین گوینده گان زن در پروگرام اخبار شب: میرمن رقیه حبیب ابوبکر و میرمن لطیفه کبیر سراج نطاقان دری و میرمن مستوره نطاق پشتو بود.

رادیو در عرصهٔ خدمات خبری، معلوماتی، تربیوی، اجتماعی و تاریخی کارهای ارزشمند و خدمات عظیم تعداد کثیری از فرهنگیان افغان بخصوص: استاد عبدالغفور برشنا، استاد عبدالرؤف بینوا، علامه صلاح الدین سلجوقی، استاد عبدالرشید لطیفی، گل پاچا الفت، احمد علی کهزاد، محمد ابراهیم عباسی، داکتر عبدالاحمد جاوید، داکتر عبدالطیف جلالی، داکتر محمود حبیبی برجسته تر است. انجام داده اند.

تاريخچه راديو تا سال های اخير طولانی است، اما ميتوان به استناد مطبوعات ونوشته پوهاند بشير دوديال اندک معلومات ارائه کرد: "
زمانیکه رادیو دراین تعمیر فعالیت داشت، فرستندۀ آن با قدرت 20 کیلووات روی امواج متوسط 660 کیلو سایکل شنیده میشد. نشرات آن زمان در یک روز فقط دوساعت بود، 20 دقیقه نشر اخبار، مضامین مختلف اجتماعی، سیاسی، علمی تاریخی و اطلاعاتی بود، متباقی به نشر موسیقی اختصاص یافته بود. تمام نشرات آنزمان بصورت مستقیم و لايف از استدیو برودکاست ميشد"

به ادامه مينويسند: "

نشرات رادیو افغانستان به تدریج با فرستنده های 20 کیلووات در منطقۀ یکه توت با همکاری کشور آلمان تقویت یافت و عصری ترشد. به ادامه آن اولین اداره خبرگزاری افغانستان بنام (د باختر اطلاعاتی آژانس) شروع به فعالیت نمود. نخستین سرپرست رادیو بعد از سردار نعیم خان سید قاسم رښتیا رئيس مستقل مطبوعات آنزمان بود."

استديوی ثبت راديو کابل
حسب اين معلومات:

در سال 1333 مطابق 1954 در کنار نشرات داخلی، برنامه اردو بنابر روابط دوستانه باکشور همسایه، هندوستان آغاز گردید، بعداً برنامۀ انگلیسی نیز ایجاد شد.
تحول عمده در تاریخ رادیو افغانستان عبارت از گشایش و تکمیل تعمیر جدید در جوار انصاری وات بود، این تعمیر در سال 1343 مطابق 1964 توسط اعليحضرت ظاهر شاه افتتاح گردید که دارای مجهزترین تاسیسات، دفاتر، بخشهای نشراتی - تخنیکی و استدیوها و دستگاههای فرستنده جدید به قدرت 1000 کیلووات بود.

آقای دوديال در وبسايت تاند درپايان مينويسد"
نشرات و فعالیت فرهنگی راديو دارای فراز ونشیبها بود. ازسال 1370 / 1992 به بعد تا سال 1380/2001 تقریباً یکتعداد برنامه ها به رکود مواجه گردیده بود، بیشترین و ورزیده ترین نطاقان و سایر کارمندان رادیو طی این مدت به خارج از کشور مهاجر شدند، چنانچه رادیو های بی بی سی، صدای امریکا و رادیو آزادی با استخدام آنها کیفیت نشراتی شانرا به اوج رسانیدند و صاحب نام وشهرت شدند. باوجودیکه درسال 1381/ 2002 رادیو افغانستان دوباره باز سازی گردید، ولی کیفیت برنامه ها و محتویات آنها در مقایسه سالهای قبل از 1992 خیلی کمتر و ضعیف بود.

برمبنای راديو آزادی: " نتایج تحقیق بنیاد حمایت از رسانه‌ های آزاد افغانستان نشان داده که با به قدرت رسيدن جهادی ها و بعد بازگشت طالبان به قدرت، بیش از 70 درصد رسانه‌ ها در این کشور غیر فعال بوده‌ اند."
حکومت طالبان میگوید که در چوکات شریعت اسلامی ، به آزادی بیان و رسانه‌ ها احترام ميکنند. اما نهادهای مدافع رسانه‌ ها اصولی را که طالبان بر رسانه‌ ها وضع کرده‌اند، سانسور خوانده اند.

منابع:
- وبسايت يونسکو معطوف به روز جهانی راديو World Radio Day Unesco
- تاند: تاريخچه مختصر راديو افغانستان – پوهاند دوديال
- راديو آزادی
- آرشيف صفحه زنان نخبه افغانستان و رسالۀ سال 2025 روز های ملی و بين المللی