چند روز قبل ۲۱ مارچ و روز اول ماه حمل سال ۱۴۰۵ هجری شمسی یا "نوروز"  سال نو بود. اگر به مطبوعات جهانی گوش دهید، به یونسکو، به اعلامیه های رسمی کشورهای غربی- همه این روز را به ایران و فارس نسبت میدهند و هیچکس بیاد نمیآورد که مکان اصلی این پدیدهٔ فرهنگی سرزمین ایران امروزی و فارس نبوده بلکه مهد اصلی آن، بلخ و شمال افغانستان است. بنابرآن یکی از اغلاط مشهور تأریخی همچنان دنیای فرهنگ، علوم اجتماعی و بشری همچنان ادامه دارد. 

کلمهٔ نوروز، از نظر آوانویسی "nōgrōz "(معادل آنچه در تاجیکستان تلفظ میشود) بوده و برگرفته از زبان اوستائی است. مؤرخان، معادل اوستائی آنرا navaka raocah حدس میزنند (Boyce, “NOWRUZ )”, Iranica. امروزه این کلمه به طور عام به اعتدال بهاری و آغاز سال نو اطلاق میشود.

زبان اوستائی کدام است؟

زبانیست که کتاب اوستا، کتاب مقدس آئین مزدیسنا (زرتشتی)، مجموعه ئی از نوشتارهای کهن، به آن نوشته شده است. اوستا  ریشه در آموزه های پیامبر  زرتشت یا زردشت  (Zaraθuštra) دارد. این مجموعه در طول قرنها شکل گرفت و نهایتاً در دوران اشکانیان و ساسانیان تدوین نهائی شد.

زبان اوستائی یا بلخی همراه با زبانهای سغدی و تخاری ریشه های زبان دری خراسان زمین را میسازند که با معرفی عربی توسط مهاجمین مسلمان در خراسان به زبان حاکم مبدل گردید به فارس سرایت کرد و فارسی امروزه ایران نیز از آن بوجود آمد.

سرودهای اوستا به چه کسی بر میگردد؟ 

این سرودها به زردشت پیامبر دین زردشتی برمیگردد. بخش اصلی و کهن ترین بخش اوستا، گاهان (Gāthās)، سروده های خود زرتشت است. سایر بخشهای اوستا شامل یشتها، یسنا، وندیداد و ویسپرد توسط موبدان و پیروان زرتشت در سده های بعد تکمیل شد. 

زردشت از کدام سرزمین بود؟

اوستا در آسیای مرکزی (محدوده ئی که امروزه شامل افغانستان، تاجیکستان، ازبکستان) میشود شکل گرفت و توسعه یافت. سرودهای اوستا توسط پیروان آن در زمانه های هخامنشی و اشکانی به فارس و سائر مناطق غرب فلات فارس برده شد و جمعآوری و تدوین نهائی اوستای موجود، در زمان ساسانیان (قرن ۳ تا ۷ تقویم مشترک) صورت گرفت.

در چه زمان؟

ظهور آموزه ها: 

زمان ظهور زرتشت و سروده شدن گاهان بطور دقیق مشخص نیست، اما محققین آنرا بین ۱۵۰۰ تا ۱۰۰۰ سال پیش از تقویم مشترک (قرنها قبل از هخامنشیان) یا ۳۷۰۰ سال قبل از امروز میدانند. برخی دیگر زمان آنرا ۶۶۰ تا ۵۸۳ قبل از میلاد نیز تخمین زده اند.

گشتاسپ (ویشتاسپ) :

بر اساس روایات اوستائی و شاهنامه، مهمترین حاکم و پادشاهی که زرتشت را پذیرفت و از آئین او حمایت کرد، گشتاسپ کیانی است. او در بلخ حکومت میکرد.

لهراسپ:

در شاهنامه، گشتاسپ فرزند لهراسپ است و زرتشت در زمان پادشاهی لهراسپ به دنیا آمده یا ظهور کرده است.

ارجاسپ:

دشمن گشتاسپ که با دین زرتشت مخالفت میکرد و جنگهای بزرگی (جنگهای دینه) میان آنها رخ داد. 

نکات کلیدی:

زادگاه و فعالیت: زرتشت از بلخ در افغانستان برخاست، که بعنوان مادر شهرها نیز شناخته میشود. زرتشت در زمانی پیش از هخامنشیان (حدود هزاره اول یا دوم پیش از تقویم مشترک) و در دوران حکومت کیانیان (بخصوص گشتاسپ در بلخ) ظهور کرد.

اوستا برای هزاران سال بصورت شفاهی از نسلی به نسل دیگر منتقل میشد و پیش از ساسانیان، تنها بخشهائی از آن نوشته شده بود.

نتیجه گیری:

نوروز و سایر اعیاد مربوط به زمان پادشاهی کیانیان بلخ و نتیجتاً زردشتیان مربوط میشود. به این حساب اینها جشنهای مردم آسیای مرکزی (افغانستان، ازبکستان و تاجیکستان) بوده اند که حد اقل از ۳۷۰۰ سال قبل در زمان کیانیان بلخ در این سرزمینها رواج داشتند. این سرزمینها توسط مؤرخین و جغرافیه دانان یونانی بنام "آریانا" نامیده میشده و به همین نام در اولین نقشه های دنیا توسط یونانینها (ارستوتین/استرابو) نشان داده شده اند.

ایران باستان کجا بود؟

اگر ما بخواهیم "ایران باستان" ناسیونالیستان ایرانی را در زمان کیانیان بلخ معرفی کنیم به زمان آشوریها (۴۰۰۰ سال قبل) و متعاقب آنها مادها به حدود ۲۷۰۰ سال پیش باید اشاره کنیم که همزمان با کیانیان بلخ در ایران امروزی حکومت میکردند. مادها از حدود ۷۰۰ تا ۵۵۰ پیش از میلاد بر بخشهای گستردۀ از ایران فرمان میراندند. نقشه ایران باستان در عهد ماد یکی از نخستین پهنه های بزرگ سیاسی جهان باستان را نشان میدهد. قلمرو مادها بخش قابل توجهی از ایران امروزی، آذربایجان و نواحی شمالی عراق را در بر میگرفت. 

بدین ترتیب آنچه ناسیونالیستان ایرانی بنام "ایران باستان" معرفی میکنند ربطی به سرزمینهای آریانای باستان که شامل باکتریا، سغدیانا، و خراسان نیز میگردد ندارد.

اصلا نام "ایران" بالای سرزمینیکه در جهان غرب بنام "پرشیا" معروف بود یک نام عاریتی است که سبب عالمی از جعلکاری و اشتباهات تأریخی، زبانی و مردم شناسی در جهان علوم بشری متداول امروزی گردیده است. از جمله دین زردشتی که هیچ ارتباط تأریخی از نظر ظهور خود با سرزمین فارس ندارد به غلط در دنیا بعنوان دین "پارسی" معروف شده است با آنکه بعد از رواج دین زردشتی توسط اشکانیان به فارس به دین رسمی مردم فارس مبل شد که تا ختم دوران ساسانیان دین رسمی پارسیان بود. 

گفته میشود اوستا در زمان هخامنشیان یا اشکانیان جمعآوری شده بود، اما تدوین نهائی و نگارش آن با خط مخصوص اوستائی در زمان ساسانیان (حدود قرن چهارم تقویم مشترک) انجام شد و به کتاب مقدس اشکانیان و ساسانیان و در نتیجه مردم پارس مبدل گردید.

نقشهٔ بالا نشان میدهد که اکثریت قاطع شهرهای اوستائی یا شهرهای اهورائی در افغانستان امروزی واقع شده اند، بنابر آن آریانا ویج مربوط سرزمین افغانستان است نه ایران امروزی.

• World History Encyclopedia 
• Encyclopædia Iranica