سقوطی که افغانستان را در کام آشوب فروبرددر ۲۶ سرطان ۱۳۵۲ شمسی (۱۷ جولای ۱۹۷۳)، سردار محمد داوود خان، پسرعمو و صدراعظم اسبق پادشاه، با یک کودتای نظامی به سلطنت چهل سالهٔ محمد ظاهر شاه پایان داد و جمهوری را در افغانستان اعلام کرد. این رویداد، که در ظاهر یک انتقال آرام و بدون خونریزی بنظر میرسید， در واقع «نقطهٔ آغاز بی ثباتیهای سیاسی دهه های بعدی در افغانستان» شد. چهل و نُه سال ثبات نسبی در یک روز فرو ریخت و مسیری از جنگهای داخلی، اشغال خارجی و افراطگرائی را گشود که تا امروز نیز ادامه دارد.اول: عصر ظاهر شاه؛ ثباتی که به بهای دموکراسیِ ناقص خریداری شدمحمد ظاهر شاه که در سن نوزده سالگی پس از ت...

چگونه نقشهٔ سیاسی منطقه را برای ابد تغییر داد!این مقاله را به مناسبت تجلیل از ۳۱۷مین سالگرد قیام پیروزمند ۲۱ اپریل سال ۱۷۰۹ ت.م میرویس خان هوتکی که تهداب افغانستان مستقل را بنیاد نهاد تقدیم میکنم.متاسفانه برای سالهای طولانی نقش میرویس خان هوتکی در ایجاد پایه های دولت افغانستان کمرنگ نشان داده شده است. بعضیها که داد از وطن دوستی نیز میزنند و ادعای تحقیق در تأریخ این سرزمین را دارند قیام میرویس خان را با برچسپهای "قیام محلی" کوچک جلوه میدهند. اما کوشش برای کم کردن و بی اهمیت نشان دادن نقش میرویس خان هوتکی در طرد سلطهٔ بیگانگان از این سرزمین، کسب استقلال واقعی این خاک، و مقام والای ایشان در ایجا...

( د یوه نوی نښېر لنډه پېژندنه)
دغو وروځو کې د امازون له لارې د افغانستان د تاریخ وروستیو اووه-اته سوه کلنو حاکمیتونو او په دغه ټوله سیمه کې د حکومتولي، اداري چارو، اقتصادی لومړنیو تدابیرو، مالي سیستمونو او حقوقی او نظامی چارو د بنسټ ایښودو په اړه یو په زړه پورې کتاب خپور شو. دغه نښېر ښاغلی دوکتور نوراحمدخالدي د ( The Pashtun School or Statecraft) “د پښتنو د دولتدارۍ ښوونځی” تر عنوان لاندې د سلګونو معتبرو اخځونو په ژباړه، څیړنه، مقایسه او تحلیلي تحقیق سره چمتو اوخپور کړ. د کتاب لنډیز د تاریخ او ټولنیزو پوهنو د استادانو او څېړونکو په محضر کې د یوه علمي سیمینار په ترڅ کې پرزنت شو. دا یو بکر ر...

نام افغانستان توسط فارسیوانها به مناطق  پشتوننشین شرق و جنوب کابل اطلاق میشد طوریکه در کتاب تأریخ هرات سیف هروی(1341ت.م) در زمان حاکمیت آل کریت در وقت فرزندان چنگیزخان آمده است. این نام به تدریج، از زمان پادشاهی تیمورشاه تا ختم پادشاهی زمانشاه نظر به هویت دولت درانی بر تمام قلمرو افغانستان امروزی عام شد ( جورج سفرنامه از بنگال تا لندن از طریق افغانستان، فورستر 1782تقویم مشترک ) همچنانکه در نامه های وزیر اعظمان زمانشاه و شاه قاجاری در زمان حمله ایرانیها به هرات (1797 تقویم مشترک) درج شده اند (صدیق فرهنگ، افغانستان در پنج قرن اخیر)...محمود محمود، نویسنده کتاب ارزشمند «تأریخ روابط سیاسی ایران و...

این مطالعه علمی به بررسی تنوع ژنتیکی و کروموزوم Y در میان چهار گروه قومی اصلی افغانستان، شامل پشتونها، تاجیکها، هزاره ها و ازبکها میپردازد. یافته ها نشان میدهند که تمامی این اقوام علی رغم تفاوتهای ظاهری، دارای یک نیای مشترک استند که از دوران انقلاب نوسنگی سرچشمه گرفته است. تمایزات ژنتیکی فعلی میان این گروه ها از عصر مفرغ و تحت تأثیر شکلگیری تمدنهای اولیه آغاز شده و بعدها با تهاجمات و مهاجرتهای تأریخی تشدید یافته است. نتایج تحقیق تأیید میکند که پیوستگیهای قومی در افغانستان با ساختارهای ژنتیکی منحصربفردی گره خورده است که این کشور را به گنجینه ئی از تنوع زیستی در آسیای مرکزی تبدیل میکند. این پژ...

من این سؤالها را از دیپ سیک deepseek  پرسیدم و اینهم پاسخ دیپ سیک:نام «افغان» تحمیلی نیست، اما «برچسپ بیرونی» استآیا نام افغانستان را انگلیسها (مونت ستیوارت الفونستون) بالای این سرزمین تحمیل کرده است؟واژهٔ «افغان» برای نخستین بار توسط همسایگان فارسی زبان، ترک تبارها و عربها بکار رفته است. در منابع کهن فارسی (مثلاًً حدود العالم، تأریخ بیهقی، و تواریخ گورکانی) و حتی منابع عربی (مانند المسعودی) از «افغان» یا «افغانان» یاد شده است. این واژه بمعنای «با زور و اجبار» نبود، بلکه یک برچسپ بیرونی (exonym) بود که دیگران بر این قوم نهاده بودند. چنین پدیده ئی در سراسر جهان رایج است (مثلاًً آلمانیها خود...

موږ (د آرین پښت ) هیڅکله په ځان نوم نه دی ایښی؛ دا نور دي چې د دغه پښت میړانې ته ګوته په غاښ او بیا یې ورته « آپه ګان » ستر میړني ولس نوم ورکړی او بیا د عربو او عجمو په خوله دغو افغانانو د خپل افغانیت ثبوت په ریښتیا هم ورکړی!
په ۱۸۳۹م. کې سره له دې چې د هندوستان (د سرو مرغۍ ) د انګریز په ولکه کی وه، خو د آسیا په زړه کې لا د آزادۍ او بهادرۍ وینه په جوش وه او انګریز په دې پوهېد چې دغه زړه ټولې آسیا او په تېره هندوستان ته د آزادي ژوند وربخښي. دوی ته په دې هکله د افغان- انګلیس د لومړۍ جګړې ناکام یرغل هم د عبرت درس و، نو په دې کال یې په بربنډه توګه زموږ پر وطن یو ځل بیا د بلوسېدو هڅی پيل کړی. د...

هدف چیست و چه اهمیتی برای دو طرف دارد؟در دیپلماسی یک ضرب المثل قدیمی وجود دارد: «دوست یا دشمن دائمی وجود ندارد، تنها منافع دائمی وجود دارند.» به نظر میرسد روسیه در حال اثبات این گفته است. اتحاد جماهیر شوروی سابق ۱۰ سال زمان و ۱۵ هزار جان را صرف تلاش برای شکست مجاهدین افغان کرد. طالبان وارثان ایدئولوژیک آنان استند و چهارشنبه گذشته، جانشینان آنها در مسکو نشستند و یک توافقنامه نظامی امضأ کردند. اما دقیقاً چه چیزی امضأ شد؟ صادقانه بگویم، ما کاملاًً نمیدانیم؛ چرا که نه مسکو و نه کابل جزئیات آنرا منتشر کردند. آنچه میدانیم این است: ملا محمد یعقوب مجاهد، وزیر دفاع طالبان، به مسکو پرواز کرد، روسیه ...