تتبع ونگارش: ص.وفا

ورودی اين مبحث

افغانستان کشوريست درقارۀ آسيا که ازلحاظ قدامت تاریخی،یکی ازکهن‌ترین کشورهای جهان به‌شمار می‌رود،آثارباستانی بدست آمده ازبعضی نقاط افغانستان( قره کمره،باميان،آق کپرک ومنديکگ)نشان ميدهد که حدود بيست هزارسال قبل ازميلاد جامعه بشری سيرتکامل خود رادراين سرزمين پيموده است.
به استناد " اطلس تاريخی افغانستان" از کارهای ماندگار دوست ديرينم جنرال عتيق الله پاڅون اين  کرنولوژی را به اضافات وحاشيه ها، تتبع وادامه ميدهيم:
درقسمت اول عنوان کرنولوژی به رويداد های حد اقل بيست هزارسال پيش از تقويم مشترک (1) تا 754 سال پيش از تقويم مشترک پرداختيم. اينک دنباله آن:
- 759 الی 800 تقويم مشترک (م) : بيش از 15 بار قيام مسلح مردم عليه تجاوز وستم عرب ها که توسط عيارانی مانند: حکيم سند باد (2)، استاد سيس بادغيسی (3)، حريش سيستانی، حکيم مقنع بادغيسی، امير حمزه سيستانی وديگران رهبری وانجام يافت.

استاد سيس بادغيسی ( ازگوگل) / نبرد وقيام مردم عليه اعراب در دوران عباسی ها
-  821 م. دولت طاهريان بحيث دومين دولت مستقل افغانی بعد از پخش اسلام درخراسان توسط طاهر فوشنجی اساس گذاشته شد، که الی سال 872 م. دوام کرد.

 نقاشی های منسوب به طاهر فوشنجی ويعقوب ليث صفار ( گوگل)
- 860 م. يعقوب ليث صفاری يکی از عياران سيستان دولت صفاری  را تشکيل داد.
-   872 اشغال نيشاپور پيتخت دودمان طاهری توسط يعقوب ليث صفاری ، به اسارت کشيدن محمد آخرين زمامدار آن دودمان وخاتمه آن.
- 872م. يعقوب ليث صفاری کابل پايتخت کابلشاهان را اشغال می کند،ختم سلسله کابلشاهان درافغانستان، بقايای کابلشاهان پايتخت خود را اول به گرديزوبعداً به ويهند درکناراتک انتقال ميدهد.که بعد درتاريخ به نام هندوشاهان شهرت پيدا می کند.

رتبيل شاهان يا کابلشاهان ( تصوير وسکه ) از سايت منديگک
- 892 م. اسماعيل بن نوح حاکم بخارا با اشغال سمرقند دولت سامانی را تشکيل می نمايد.گرچه سامان خدا از متنفذين بلخ وحاکم آنولا قبلاً درسال 819 م. اين سلسله را دربلخ اساس گذاشته بود.
- 910 م. با اشغال سيستان توسط قوای سامانی به سلطۀ سلسلۀ صفاريان خاتمه داده شد ودولت سامانی جانشين آن گرديد.
- 962 م. آلپتگين سپه سالار دربار سامانی استقلال غزنی را از سامانيان اعلام ميدارد.

الپتگين موسس سلسله غزنويان خسرسبکتگين وپدر کلان سلطان محمود غزنوی /غزنين مرکز امپراطوری غزنويان
- 977 م. سبکتگين داماد وافسرالپتگين دولت مستقل غزنه را تشکيل داد.موصوف توانست وحدت سياسی افغانستان را درحدود جغرافيايی آن در بين رود های آمو ( جيجون) وسند تأمين نمايد.

- 998 م. به سلطنت رسيدن قوی ترين پادشاه سلسلۀ غزنويان محمود پسر سبکتگين ( محمود زابلی) که سرحدات امپرتوری غزنه را درغرب الی شهر قزوين ايران، درشرق الی دريای ستلنج درهند، درشمال الی خوارزم والی بحيرۀ عرب درجنوب وسعت داد.موصوف به علوم، فرهنگ، تجارت، صنعت، آبياری وزراعت توجۀ زيادکرد.

زبان دری زبان رسمی ودولتی جانشين ديگر زبان های محلی وعربی گرديد.خدمات شايان او نامبرده رادرجمله سه نفر بزرگترين زمامداران وقت افغانستان ( کنشکای کبير،سلطان محمود غزنوی واحمد شاه درانی) قرار داد.
- 999م. سلطان محمود غزنوی با اشغال بخارا پايتخت دودمان سامانی به سلسلۀ ساماتنی خاتمه داد.
-1020م. تسخيرشهرمنديش مرکز دولت محلی غور ازدودمان سوريان وبه اسارت محمد سوری اميرغور توسط سلطان محمود غزنوی.

-1030م. مرگ سلطان محمود کبيروبه سلطنت رسيدن پسرش مسعود بعد از زدوخورد های درباری با محمد برادرش.
- 1037 الی 1038م. شکست سلطان مسعود غزنوی از سلجوقيان به رهبری طغرل وجدا شدن ولايات شمالی از پيکر افغانستان.
- 1038م. طغرل سلجوقی دولت مستقل سلجوقيان را درنيشاپور اساس می گذارد.
- 1041م. حبس وخلع سلطان مسعود غزنوی توسط سپاهش در طول راه غزنه - هند وقتل بعدی وی توسط احمد برادر زاده اش.
- 1148م. با شکست بهرام شاه غزنوی از علاوالدين حسين غوری سلسله غزنويان خاتمه يافت وسلسلۀ جديدی درتاريخ کشور به نام غوريان جانشين آن گرديد.علاوالدين بزرگترين خيانتی را مرتکب شد ودرانتقام برادرش، پايتخت غزنويان که عروس البلاد بود وشهر ها وآثار تاريخی ديگری را ازغزنه الی شهر بست به آتش زدوبه خاطرسوختاندن خانه خود لقب " جهانسوز" گرفت.

علاوالدين جهانسوز  و سلسله او
- 1162م. به سلطنت رسيدن بزرگترين پادشاه سلسلۀ غوريان، سلطان غياث الدين غوری ( غياث الدين محمد سام)که او وبرادرش سلطان شهاب الدين غوری ( شهاب الدين محمد سام) توانستند الی 1202 م. نه تنها تمام مناطق ازدست رفته دراخير دوره غزنويان را مسترد کند، بلکه بزرگترين وقوی ترين امپراطوری عصرخود را تشکيل نمايندکه سرحدات آن الی خليج بنگال می رسيد.

- 1192م. محاربۀ ميدان تراوری: قوای افغانی تحت قيادت شهاب الدين محمد غوری برقوای هندی تجت قومانده راجه گان پتهورای وگاندی رای پيروز گرديد. اين پيروزی راه پخش وتوسعه دين اسلام وايجاد اولين دولت اسلامی ( سلطنت دهلی) رادر هندوستان هموارساخت.
-1205م.شهادت سلطان شهاب الدين محمدغوری توسط فداييان کهگران درکناردريای جهلم ( نيلاب).
- 1206م. قطب الدين ايبک سپهسالار شهاب الدين غوری قسمتهای مفتوحه هند را از امپراطوری غوری جدا واولين دولت مستقل اسلامی به نام سلطنت دهلی درهند را تأسيس مينمايد.
- 1214م. علاوالدين محمد غوری آخرين وضعيفترين پادشاه سلسله غوريان، غور پايتخت آن امپراطوری را به سلطان محمد خوارزمشاه تسليم نمود. ازبزرگترين آثارمعماری دورۀ غوريان که تا هنوز باقيمانده است ،مسجد جامع هرات ومناره جام بادغيس است.

-   1214 الی 1226م. اشغال قسمت اعظم کشورما توسط خوارزمشاهیان ماوراءالنهر که اين وضع الی سال 1220 رسيدن چنگيز خان ادامه يافت.
-1220م. حملات قوای مغل تحت رهبری چنگيز خان بر حريم افغانان، تسخير شهرهای افغانی، تخريب شان يکی پی ديگر وقتل عام ساکنين آنها.
- 1221م. اولين شکست قوای مغل در پروان
- 1227م.  مرگ چنگيزخان.

چنگيزخان ولشکرش
-1245م. ملک شمس الدين کرت دولت مستقل افغانی ملوک کرت را درهرات اساس ميگذارد واين دولت درمرحله اول باجگذار دولت مغولی ايلخانيان بود.
- 1308 م. ملک فخرالدين کرت سومين پادشاه اين سلسلۀ استقلاليت مکمل خود را از ايلخانيان ايران اعلام داشت.
- 1369م. تيمور (تيمور لنگ) يک نفر از احفاد چنگيز خان امارت خود را در شهر بلخ اعلام نمود.

امير تيمور کورگانی ولشکرش
- 1381م. ختم سلسلۀ ملوک کرت توسط1383 تيمور لنگ ( امير تيمور کورگان)
- 1383م. زخمی شدن تيمور درجريان محاصره سيستان، بعد از همين زخم به تيمور لنگ مشهور شد.
- 1383م. تيمور لنگ بزرگترين بند آبی آن زمان درسيستان به نام (بند رستم) را ويران ساخت.بعد از آن سيستان وقسمت اعظم منطقه به دشت وصحرا مبدل شد.
- 1404م. درگذشت تيمور لنگ در شهر اترار ماوراء النهر. او در اين فُرصت آماده گی نهايی برای حمله وتسخير چين وفتح آن کشور را  ميگرفت.
1404م. بنيان گذاری سلسله تيموريان هرات توسط شاهرخ ميرزا پسر امير تيمور کورگان.

تمثال شاهرخ ميرزا وگوهر شاد بيگم
- 1464.م آغاز سلطنت سلطان حسين ميرزا بايقرا ، ششمين ومقتدرترين پادشاه اين دودمان. روضه شهر مزارشريف ( مرقد حضرت علی چهارمين خليفه اسلام) ومسجد مصلی هرات که خرابه هايی از آن باقی مانده بود درهمين دوره اعمار گرديده است.
علاوتاً در دوره تيموريان هرات، علوم، فرهنگ، ادبيات، تجارت، صنعت وفن معماری زياد رشدکرد ودرشهر هرات اکادمی هنرهای زيبا موجود بود که محصلين ازتعداد زياد کشورها در آن مصروف تحصيل بودند.
ادامه دارد.....
منابع وحاشيه نويسی ها:
1- نظر به يادداشت پروفيسر دوکتور زمان ستانيزی( چون  حلقات علمی تقويم مرسوم ميلادی يا مسيحی را صرف نظر ازسابقۀ وصبغۀ دينی آن تقويم جهانی پنداشته وپذيرفته اند. لذا آنرا به نام تقويم مشترک يا Common Era or CE نامگذاری دوباره کرده وسالها پيش تقويم مشترک را به نام Beforer The Common Era or BCE  مسمی ساخته وبه کار ميبرند.
روی اين برهان حرف ( م) را به مفهوم مخفف تقويم مشترک به کار برده اند نه ميلادی)
2- سند باد درحقيقت طوفان خشماگين وادی سند وهلمند عليه تجاوز اعراب بوده که در چهره حکيم سند باد متبلور شده است.
3- استاد سيس از قهرمانان ملی بادغيس افغانستان بود که در زمان اقتدارعباسيان به خونخواهی ابومسلم خراسانی وهم آزادی سرزمين وخاک کشور از يوغ اعراب به نبرد پرداخت وسر انجام اسير ودرسال 767 م. دربغداد اعدام شد.
4- نقشه ها : اطلس تاريخی افغانستان اثر جنرال عتيق پا څون وتصاوير ازگوگل وذخيره شخصی
****